SpaceX’in halka arz prospektüsü oldukça nadir rastlanan bir uygulamaya imza atıyor: Halka açık yatırımcıların CEO’yu görevden alma hakkını elinden alıyor. Aynı belgede, CEO’nun ayrılmasının şirket için varoluşsal bir risk olabileceği de açıkça belirtiliyor.
Bu çelişki tesadüfi değil, yapısal bir tercih. S-1 belgesi, piyasadan tek bir kurucuya finansman sağlanmasını istiyor. Ayrıca, ödemelerin gerçekleşmesinin sadece öngörülere bağlı olduğu bir maaş paketini kabul etmelerini talep ediyor.
SpaceX Halka Arzında Tüm Risk Tek Kişiye Bağlı!
Musk, SpaceX hisselerinin yaklaşık %42,5’ine sahip olsa da, B sınıfı süper oy haklı hisseler sayesinde %83,8 oy gücünü elinde tutuyor. S-1 belgelerine göre Musk’ın görevden alınması da ancak B sınıfı hissedarların oyu ile mümkün. Ancak bu oyların tamamı Musk’ın kontrolünde bulunuyor.
Harvard Üniversitesi Hukuk Profesörü Lucian Bebchuk, bu düzenlemeyi ‘yaygın değil’ şeklinde tanımladı. Genellikle yönetim kurulları, CEO’yu görevden alma yetkisini elinde tutar. SpaceX’in yapısı ise bu yetkiyi tamamen Musk’ın oy bloğuna devrediyor, yani neredeyse kendi kendini veto etme hakkı tanıyor.
Belgelerde Musk’ın kaybı çok sayıda sayfada ‘risk faktörü’ olarak belirtiliyor. Ayrıca Musk’ın Tesla, xAI, X, Neuralink ve The Boring Company’deki yoğun taahhütleri de vurgulanıyor.
Herhangi bir kurumsal halefiyet framework’ü (çerçeve) sunulmuyor, görev devralacak bir isim de gösterilmiyor.
Kamu Piyasalarında Şirket Feodalizmi Yeniden Mi Geliyor?
Teksas merkezli kuruluş, zorunlu tahkim ve kontrol edilen şirket istisnası ile birlikte hissedar teklifleri için %3 ya da 1 milyon dolar alt sınırı dikkat çekiyor. Prospektüste, halka açık yatırımcıların etkisinin sınırlı ya da tamamen ortadan kalkacağı özellikle belirtiliyor.
Emeklilik fonu yöneticileri ise bu yapıya şimdiden itiraz ediyor. CalPERS, New York Eyalet Denetçisi ve New York Şehri Denetçisi ortak bir mektuba imza attı.
Bu yapının, kamuya açık şirket standartlarından uzak olduğunu dile getiriyorlar.
SpaceX ise bu yapının, uzun vadeli hedefleri kısa vadeli hissedar baskısından koruduğunu savunuyor.
Fakat bu savunma, CEO’yu görevden almanın sistemine dair hiçbir çözüm sunmuyor. Meta ve Alphabet’in kurucu kilitlenmeleri bile bunun yanında oldukça hafif kalıyor.
7,5 Trilyon Dolar Mars Hedefi Gerçekten Bir Değerleme mi?
Ana ödeme dilimiyle Musk’a 200 milyon B sınıfı hisseye kadar hak tanınıyor. Ancak bunun gerçekleşmesi, SpaceX’in 7,5 trilyon dolar piyasa değerine ulaşmasına bağlı. Aynı şart, en az 1 milyon kişilik kalıcı bir Mars kolonisi kurulmasını da gerektiriyor.
7,5 trilyon dolar eşiği, Apple, Microsoft ve Saudi Aramco’nun toplam piyasa değerinin bile üzerinde. Mars kriterinin ise ne geçmişte bir örneği var, ne de öngörülebilir bir altyapısı veya yasal framework’ü.
Hiçbir kıstas, standart değerleme yöntemlerine uymuyor.
İkinci dilim ise 100 terawatt işlem gücüne sahip yörünge veri merkezleri için en fazla 60 milyon 400 bin hisse sunuyor. Bu ödül xAI’in dünya üzerindeki yapay zekâ yarışını andırıyor. S-1 belgesi, bu operasyonların ticari açıdan kârlı olmayabileceğini açıkça kabul ediyor.
Burada risk, tek kişilik yönetim ile tamamen tahmine dayalı bir ödeme paketinin birleşiminden doğuyor. Yatırımcılardan, etkileyemedikleri bir şirkete yatırım yapmaları ve hiçbir modelin değer biçemeyeceği fiyat hedeflerine güvenmeleri bekleniyor.
Görevde başarısız olabilecek tek kişi, görevin tanımını koyma hakkına da sahip olan tek kişi.
web sitesinde görüldü.
